පාලිත ආරියරත්න
මානව ඉතිහාසයේ සැබෑ හැරවුම් ලක්ෂය සහ ශිෂ්ටාචාරයේ ප්රවේශය සනිටුහන් වන්නේ හුදෙක් ගල් මෙවලම් සොයා ගැනීමෙන්, ගින්දර පාලනය කිරීමෙන් හෝ කෘෂිකර්මාන්තයේ ඇරඹුමෙන් පමණක් නොවේ. බාහිර සාධක මතම පදනම් වෙමින් මානව විද්යාඥයන් ඉදිරිපත් කරන එම සාම්ප්රදායික මතයන්ට වඩා එහා ගිය, මානව විඥානයේ සැබෑ විප්ලවීය හැරවුම් ලක්ෂයක් පවතී. එය නම්, ප්රාථමික මිනිසා තමාගේ නිරුවත කොළ කැබැල්ලකින් හෝ කිසියම් බාහිර ආවරණයකින් වසා ගැනීමට තීරණය කළ ඒ ප්රථම නිමේෂයයි. මාගේ ස්වාධීන චින්තනය සහ මතයට අනුව, තමාගේ නිරුවත කොළ කැබැල්ලකින් වසා ගත් දවසේ මිනිස් සිත තුළ උපන් සභ්යත්වය විවිධාකාරයෙන් වර්ධනය වීම තුළින් ආචාරය, සමාචාරය, විනය සහ සම්ප්රදාය බිහිවිය. ශිෂ්ටාචාරය යනු එම ප්රථම සීමා කිරීමෙන් ප්රසූත වූ සාමාජීය නීතියයි. මෙම ප්රථම ස්වයං-සීමා කිරීම (First Self-Restraint) යනු සරල භෞතික ආවරණයක් පමණක් නොවේ. එය මානවයා විසින් තමාගේ සත්වමය සහජ බුද්ධිය පාලනය කරමින්, සාමාජීය විනය සහ සම්ප්රදාය නමැති නව සදාචාරාත්මක රාමුව (Ethical Framework) ගොඩනඟා ගත් ප්රථම සංසිද්ධියයි. නිරුවත ආවරණය කරගැනීමත් සමඟ මිනිස් සිත තුළ අන්යෝන්ය ගෞරවය, පෞද්ගලිකත්වයේ සීමාවන් හඳුනාගැනීම සහ නීතිමය හැඟීම (Legal Consciousness) ජනිත වූ අතර, එය සමස්ත ශිෂ්ටාචාරයේම සැබෑ පදනම විය.
ඇතැම් දෘෂ්ටිවාදීන්, ප්රපංච තනන්නන්,සමහර වාමාංශික අදහස් දරන්නන් සමහර උගතුන්ද ෙනාම මා සමග පවසා සිටින්නේ පවසා සිටින්නේ “ශිෂ්ටාචාරය” කියා වචනයක් හෝ සංකල්පයක් භාෂාව තුළ හෝ ඉතිහාසය තුළ නැතැයි බවය, ඔවුන් විසින් පවසන පටු ප්රකාශ මාගේ අවධානයට ලක්ව තිබේ. මා සිතන ආකාරයට එය සම්පූර්ණයෙන්ම සාවද්ය සහ පදනම් විරහිත මතයකි. භාෂා නිරුක්ති විද්යාත්මකව (Etymology) විමසා බැලීමේදී ද “ශිෂ්ටාචාරය” යනු අහඹු ලෙස සැකසුණු පදයක් නොව, නිශ්චිත ව්යාකරණ න්යායක් මත පදනම් වූවකි. හික්මීම, සංවරය හෝ විනය ඇති කිරීම යන අර්ථය දනවන “ශිෂ්” ධාතුවෙන් බිහිවන “ශිෂ්ට” (හික්මුණු / විනයගරුක) යන පදයට, පැවැත්ම, හැසිරීම හෝ කල්ක්රියාව යන අර්ථය සහිත “ආචාර” යන්න සන්ධි වීමෙන් “ශිෂ්ටාචාර” යන උදාර සංකල්පය නිර්මාණය වේ. එබැවින් මෙම පදය ව්යාකරණමය වශයෙන් මෙන්ම සාමාජීය අර්ථ ද්විත්වයෙන්ම අතිශය ප්රබල, ස්වාධීන පැවැත්මක් අත්පත් කරගනී. නීති ඉතිහාසය (Legal History) දෙස බැලීමේදී ද, ඉංග්රීසි බසින් “Civilization” ලෙස හඳුන්වන සංකල්පයේ මූලයන් පවතින්නේ රෝම නීතියේ එන “Civilis” (සිවිල් වැසියා) සහ “Civitas” (රාජ්යය හෝ නගරය) යන ලතින් පදයන් තුළය. දහඅටවන සියවසේ ප්රංශ අධිකරණ විද්යාව (French Jurisprudence) තුළ අපරාධ නඩු විභාගයක්, වඩාත් ශික්ෂිත සිවිල් නඩු විභාගයක් බවට පත් කිරීමේ නීතිමය පරිවර්තනය හැඳින්වීමට මෙම වචනය මුලින්ම භාවිත විය. ඒ අනුව, සමස්ත නීති පද්ධතියේ, අධිකරණයේ සහ නීතිඥ වෘත්තියේම පැවැත්ම තීරණය වන්නේම මානවයා ශිෂ්ට සම්පන්න කිරීමේ සහ සීමාවන් පැනවීමේ මේ මහා සාමාජීය ක්රියාවලිය මතය.
මෙම සාමාජීය සීමා පැනවීම, විනය සහ සභ්යත්වයේ පරිණාමය පිළිබඳ සංකල්පය බුදු දහම තුළ අතිශය ගැඹුරින් විග්රහ කෙරේ. බුදුහිමියන් විසින් දීඝ නිකායේ “අග්ගඤ්ඤ සූත්රය” තුළින් විශ්වයේ සහ මානව සමාජයේ මූලාරම්භය විස්තර කරද්දී ද පෙන්වා දුන්නේ, ආභස්සර බඹලොවෙන් පැමිණි ජීවීන් පෘථිවි රසයට ගිජු වී, ඔවුන්ගේ ශරීර ඝන වී, ලිංගිකත්වයේ වෙනස්කම් හඳුනාගැනීමත් සමඟ ඔවුන් තුළ ලැජ්ජාව සහ බිය (හිරි-ඔතප්ප) උපන් බවයි. එම ලැජ්ජාව වසාගැනීම සඳහා ඔවුන් ප්රථමයෙන්ම කුටි (ගෙවල්) නිර්මාණය කරගත් අතර, පසුව පෞද්ගලික දේපළ ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා “මහා සම්මත” නමින් ප්රථම රජුව (නීති පද්ධතියක්) පත් කරගන්නා ලදී. බුදු දහමට අනුව ශිෂ්ටාචාරයක සහ නීතියේ උපත සිදුවන්නේ මෙලෙස මිනිසා තමාගේ සත්වමය ස්වභාවය පාලනය කිරීමට සීමා පනවා ගැනීමෙනි. බුදුහිමියන් විසින් භික්ෂු-භික්ෂුණීන් වහන්සේලා උදෙසා පනවන ලද විනය පිටකය (භික්ෂූන් සඳහා විනය නීති 227ක් සහ භික්ෂුණීන් සඳහා විනය නීති 311ක්) යනු හුදෙක් වැරදිවලට දඬුවම් දීමේ නීති පද්ධතියක් නොව, සාමාජීය පැවැත්ම, පෞද්ගලික ගෞරවය සහ ආධ්යාත්මික සංවරය උදෙසා පනවන ලද උපරිම ශික්ෂණයකි (Ethical Discipline). බුදු දහමට අනුව ‘ශීලය’ යනු සමාජය තුළ අනුන්ට පීඩාවක් නොවන සේ ගෞරවනීය ලෙස හැසිරීමේ මූලධර්මයයි. ‘ධර්ම-විනය’ (Doctrine & Discipline) යනු න්යාය සහ චර්යාව එකිනෙක බද්ධ කරමින්, මානව සිත අභ්යන්තරයෙන්ම හික්මවීම සඳහා නිර්මාණය කරන ලද පරිපූර්ණ සදාචාර පද්ධතියකි. එදා නිරුවත වැසීමෙන් ඇරඹි බාහිර සීමාව, බුදු දහම තුළදී සිත, කය, වචනය සංවර කරගන්නා ආධ්යාත්මික සීමා රේඛාවක් දක්වා පරිණාමය විය.
ලෝකයේ විවිධ කාල වකවානුවල බිහිවූ ප්රධාන ශිෂ්ටාචාර සහ චින්තනයන් අධ්යයනය කිරීමේදී පැහැදිලි වන්නේ, මේ සියල්ල මානවයාගේ චර්යා රටාව පාලනය කිරීමේ එකම අරමුණක් වෙනුවෙන් පෙනී සිටි බවයි. හින්දු සම්ප්රදායේ ‘ශිෂ්ටාචාර’ (හික්මුණු චර්යාව) සහ ‘සදාචාර’ (යහපත් පැවැත්ම) මඟින් සමාජයීය සාමය රැකගැනීමට උත්සාහ කළ අතර, ග්රීක Ethos සංකල්පය මඟින් මානවයාගේ සදාචාරාත්මක ගුණාංග (Moral Character) රාජ්යයක පැවැත්මට අත්යවශ්ය බව පෙන්වා දුන්නේය. රෝමානු Mores සංකල්පය හරහා සමාජය විසින් පිළිගත් චාරිත්ර වාරිත්ර (Accepted Customs) පසුකාලීන ලිඛිත රෝම නීතියේ (Roman Law) පදනම බවට පත් වූ අතර, කොන්ෆියුසියස් දර්ශනයේ Li (礼) සංකල්පය මඟින් සමාජයීය යෝග්යතාව, ආචාරශීලීත්වය සහ චාරිත්ර වාරිත්ර තුළින් රාජ්ය පාලනය ශක්තිමත් කළේය. එසේම ඉස්ලාමීය Adab සංකල්පය මඟින් නිසි සිරිත් විරිත්, විනය සහ අන්යෝන්ය ගෞරවය මිනිස් චර්යාවේ මූලිකාංග ලෙස සැලකූ අතර, ක්රිස්තියානි ධර්මයේ Canon Law මඟින් ආගමික සීමා මායිම් හරහා සාමාජීය හැසිරීම් පාලනය කිරීමට නීතිමය ව්යුහයක් සැපයීය.
යම් සමාජයක නීතියේ ආධිපත්යය (Rule of Law) පවත්වා ගැනීමට නම්, එහි චර්යාව සහ සදාචාරය (Conduct & Ethics) අනිවාර්යයෙන්ම ආරක්ෂා කළ යුතුය. නීතිය යනු මිනිසා විසින් ස්වයංව පනවා ගත් ප්රථම සීමා කිරීමේ ක්රියාවලියේ ස්වාභාවික පරිණාමයයි. වර්තමාන ලෝකය දෙස බලන විට, තාක්ෂණික හා භෞතික පරිණාමයේ උපරිමයට පැමිණ සිටියද, මිනිසා තමා විසින්ම පනවා ගත් සදාචාරාත්මක සීමාවන් (Ethical Boundaries) උල්ලංඝනය කරමින් සිටී නම්, එතැන ශිෂ්ටාචාරයේ පරිහානිය ආරම්භ වේ. නූතන මිනිසා බාහිරින් කොතරම් දියුණු යැයි කියාගත්තද, සදාචාරය පසෙකලා හැසිරෙන්නේ නම් ඔහු නැවත ගමන් කරන්නේ තමාගේ පැරණි සත්ව අවධියට හෙවත් ” මුලින්ම මානවයන් සිටි නිරුවත” කරාය. මානව සමාජය ක්රමවත් ව්යුහගත ශික්ෂණයක් (Structured Discipline) කරා ගමන් කරන්නේ නීතියට සහ සදාචාරයට එකලෙස ගරු කිරීමෙනි.
ඒ අනුව, එදා මිනිසා නිරුවත ආවරණය කරගැනීමෙන් ඇරඹි ඒ සරල ක්රියාව, වර්තමාන නීතියේ සහ සමස්ත මානව සභ්යත්වයේම ප්රථම සීමා රේඛාවයි. ශිෂ්ටාචාරය යනු හුදෙක් බාහිර භෞතික දියුණුව, උසස් ගොඩනැඟිලි, තාක්ෂණය හෝ දෘශ්යමාන ආටෝපයක් නොවේ; එය මිනිස් විඥානය විසින් ස්වයංව පනවා ගන්නා ලද උතුම් සීමා කිරීම්, හික්මීම සහ සාමාජීය විනයෙහි සාමූහික ප්රතිඵලයයි. මෙම සීමාවන් බිඳ දමන දිනක නීතියද, නීතියේ ආධිපත්යයද, සමස්ත මානව වර්ගයාද අගාධයට ඇද වැටීම වැළැක්විය නොහැක.
”තමාගේ නිරුවත කොළ කැබැල්ලකින් වසා ගත් දවසේ මිනිස් සිත තුළ උපන් භ්යත්වය විවිධාකාරයෙන් වර්ධනය වීම තුළින් ආචාරය, සමාචාරය, විනය සහ සම්ප්රදාය උපනි. ශිෂ්ටාචාරය යනු එම පළමු සීමා කිරීමෙන් උපන් සමාජීය නීතියයි.”