භික්ෂූන් වහන්සේලා සමාජ-දේශපාලනික ක්‍රියාවලීන් කෙරෙහි මැදිහත් වීම සහ ප්‍රසිද්ධියේ මතවාද ප්‍රකාශ කිරීම, සංඝ සංස්ථාවේ පරිහානියට හේතුවක් ලෙස දැක්වීම ඓතිහාසික සහ සමාජ විද්‍යාත්මක යථාර්ථයන් මැනවින් විශ්ලේෂණය නොකිරීම නිසා පැන නඟින මතයකි. ලාංකීය බුදුසමය යනු හුදෙක් ආත්ම-විමුක්තිය පමණක් අරමුණු කරගත් හුදෙකලා ආගමික ධාරාවක් නොව, ආරම්භයේ සිටම රාජ්‍ය පාලනය, සංස්කෘතිය සහ සමාජ සුබසාධනය සමඟ අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම බද්ධ වී පැවති සාමාජීය ආයතනයකි. මෙහිදී වඩාත්ම වැදගත් නෛතික සහ ධර්මානුකූල තර්කය වන්නේ භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් දේශපාලන පක්ෂ නිර්මාණය කිරීම හෝ ඒවායේ නිමග්න වෙමින් ගිහියන්ව දේශපාලනිකව බෙදා වෙන් කිරීමයි. බුදුදහමෙහි මූලික හරයට අනුව ගිහියන් මෙලෙස පක්ෂ විපක්ෂ ලෙස වෙන් කිරීම යනු සමස්ත බුද්ධ ශාසනයම അභ්‍යන්තරයෙන් බෙදා වෙන් කිරීම හා සමාන ක්‍රියාවලියකි. කෙසේ වෙතත්, සමස්ත සිංහල බෞද්ධ සිව්වනක් පිරිස යනු කිසිදු බාහිර බලවේගයකට සැබවින්ම බෙදා වෙන් කළ නොහැකි ඒකාබද්ධ ශාසනික පවුරක් වන අතර, එම දේශපාලනික බෙදීම්වලින් සමාජය තුළ උද්ගත වන විවිධ අසාධාරණ කරුණු සහ සාසනික උපද්‍රවයන්ට එරෙහිව මහා සංඝරත්නයට සහ සිව්වනක් පිරිසටම ඊට සෘජුව විරුද්ධව නැඟී සිටීමට අනුල්ලංඝනීය අයිතිවාසිකමක් ඇත. මහා සංඝරත්නය ආරක්ෂා කිරීම වෙනුවෙන් දිවි හිමියෙන් කැපවීම පින් වැඩෙන උදාර කුසල් කර්මයක් වන අතර, කිසියම් භික්ෂූන් වහන්සේ නමක අතින් වරදක් හෝ අපරාධයක් සිදුවී ඇත්නම්, උන්වහන්සේගේ සිවුර ඉවත් කිරීම සිදුකළ යුත්තේ සිවිල් බලධාරීන්ගේ අත්තනෝමතික තීරණ මත නොව, විනය පිටකයට අනුකූලව සංඝ සභාව හෝ නිසි ශාසනික ක්‍රියාමාර්ග මඟින් පමණක්මය. මෙම ප්‍රබල තර්කය මත පදනම්ව ඕනෑම ඉහළ අධිකරණයකදී වුවද නීතිමය වශයෙන් කරුණු තහවුරු කර ජයග්‍රහණයක් අත්පත් කරගත හැකි වුවද, අප සැමවිටම පෙනී සිටින්නේ එම අන්තවාදී නෛතික මට්ටම්වලට නොගොස් ශාසනයේ අභ්‍යන්තර ශක්තිය ආරක්ෂා කරගැනීම උදෙසාය. මන්දයත් කුමන බාහිර බලවේග උත්සාහ කළද, මහා සංඝරත්නය සහ බෞද්ධ සමාජය සතු එම ඓතිහාසික එකමුතුව බිඳ දැමීමට කිසිවෙකුටත් නොහැකි බැවිනි.
විශේෂයෙන්ම වත්මන් වස්සාන සමයේ කඨින පින්කම් පැවැත්වෙන පූජනීය මාසය තුළ පවා භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ අනුල්ලංඝනීය අයිතිවාසිකම්, මහණකම සහ සිවුරේ උත්තරීතර ගරුත්වය ආරක්ෂා වන පරිදි රටේ ව්‍යවස්ථාවේ නවවැනි වගන්තියට අනුකූල නීතිමය කරුණු නිසි පරිදි සිදු නොවීම කිසිසේත්ම ඉවසිය නොහැකි තත්ත්වයකි. ව්‍යවස්ථාදායකය සහ විධායකය විසින් භික්ෂූන් වහන්සේලා සම්බන්ධ නීතිමය ක්‍රියාවලීන් සිදු කිරීමේදී, ව්‍යවස්ථාවේ එකසිය පහේ හතර වගන්තිය යටතේ උන්වහන්සේලාගේ ශාසනික වරප්‍රසාද සහ ආරක්ෂාව තහවුරු කෙරෙන විශේෂ අධිකරණමය ප්‍රතිපාදන සහ ස්ථාවර මෙන්ම පූර්ණ බලතල සහිත සංඝාධිකරණ පනතක් ක්‍රියාවට නංවා නොමැති වීම බරපතළ ආයතනික හිඩැසකි. මෙම නිසි නීතිමය රාමුව රට තුළ ස්ථාපිත නොවීම හේතුවෙන්, භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ විනය සම්බන්ධ කාරණා ශාසනික පරිශ්‍රයෙන් බැහැරව සාමාන්‍ය ලෞකික සිවිල් අධිකරණ වෙත ඇදී යාමත්, චීවරයේ ගෞරවය පළුදු වන ආකාරයෙන් සිවිල් නීතිමය ක්‍රියාදාමයන්ට යටත් වීමට සිදුවීමත් ශාසනයේ චිරස්ථිතියට හිතකර නොවේ. බුදු දහම සහ බුද්ධ ශාසනය යනු හුදෙක් පුද්ගලයෙකුගේ ආත්මීය විමුක්තිය උදෙසා අදහනු ලබන පෞද්ගලික විශ්වාසයක් නොවන අතර එය දේශයේ සංස්කෘතිය, සාම්ප්‍රදායික නීතිය මෙන්ම රාජ්‍ය ව්‍යුහය සමඟ බද්ධ වූ සමූහ ධර්මතාවයකි. බුද්ධ ශාසනය ඓතිහාසිකව වාර එකසිය පනස් හතකට වඩා පූජා කර ඇත්තේ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනය උදෙසා වන බැවින්, මෙම උත්තරීතර ශාසනික ව්‍යුහයෙහි සැබෑ උරුමකරු බුදුරජාණන් වහන්සේ මිස සිවිල් පුරවැසියන් නොවේ. එබැවින් තථාගත ශාසනයට වඩා ඉහළින් කිසිදු සිවිල් ව්‍යවස්ථාදායකයකට, විධායකයකට හෝ පාර්ලිමේන්තුවකට සිවිල් නීතියක් ස්ථාපිත විය නොහැක.
රටත් ශාසනයත් වෙනුවෙන් සක්‍රීයව පෙරමුණ ගන්නා වටිනා භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ක්‍රියාවන් නිවැරදි නොවන බව ශාසනයේම සිටින ඇතැම් භික්ෂූන් වහන්සේලා පවා සිතීම වර්තමානයේ අප මුහුණ දෙන දැවැන්තම සාසනික ගැටලුවකි. උන්වහන්සේලා සමස්ත ජාතක පොත් වහන්සේ තුළ අඩංගු ජාතක කතා සියල්ල අමතක කර, බාහිර බලපෑම් සහ විදේශීය මුදල් මත මෙහෙයවන අනාගමික මතවාදයන්ට හසුවී, බුදුදහම යනු අසාධාරණය හමුවේ සියල්ල දරාගත යුතු නිහඬ දහමක් යැයි පවසමින් වෙස්සන්තර ජාතකය හෝ ශාන්තිවාදී ජාතකය පමණක් වැරදියට අර්ථකථනය කරමින් බකතපස් ප්‍රතිපත්තියක් දේශනා කරති. විශේෂයෙන්ම, විදේශීය අරමුදල් සහ ද්‍රව්‍යමය වාසි සපයමින් උපක්‍රමශීලීව සිදුකරන සදාචාර විරෝධී ආගම් හැරවීම් මඟින් රටේ ස්වෛරීභාවයට සහ බුද්ධ ශාසනයේ චිරස්ථිතියට සෘජු තර්ජනයක් එල්ල වන බැවින්, එවැනි ක්‍රියාවන් සිවිල් නීතිය මඟින් සීමා කළ යුතු බව ශ්‍රී ලංකා ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් ලබාදුන් ඓතිහාසික නඩු තීන්දුවකින්ද අවධාරණය කර ඇත. දේශපාලන පක්ෂ හරහා අපේ සමාජයේ සිටින සිව්වනක් පිරිස මෙලෙස කොටස්වලට බෙදා වෙන් කිරීම බුද්ධ ශාසනයේ චිරස්ථිතියට දැඩි ලෙස බලපාන ප්‍රධාන සාධකයක් වන නමුත්, එවැනි දේශපාලනික බෙදීමක් පවතින වටපිටාවක වුවද රට තුළ හෝ ශාසනය තුළ සිදුවන විවිධ අඩුපාඩු, අසාධාරණකම් සහ සාසනික උපද්‍රවයන්ට එරෙහිව ප්‍රසිද්ධියේ හඬ නැඟීමට, මාධ්‍ය සාකච්ඡා පැවැත්වීමට සහ සාමූහිකව පෙරමුණ ගැනීමට මහා සංඝරත්නයට උත්තරීතර මෙන්ම අනුල්ලංඝනීය අයිතිවාසිකමක් පවතී.
ලාංකීය ඓතිහාසික සාධක විමසීමේදී, සිංහල බෞද්ධ අනන්‍යතාව සහ බුද්ධ ශාසනය සුරැකීම වෙනුවෙන් මහා සංඝරත්නය ඉටුකළ භූමිකාව අතිමහත්ය. අතීතයේ වැඩසිටි රහතන් වහන්සේලා පවා රාජ්‍ය පාලනයට සහ රජවරුන්ට සෘජුවම අවවාද අනුශාසනා ලබා දී ඇත. මහා මහින්ද රහතන් වහන්සේ දේවානම්පියතිස්ස රජුටද, කාලබුද්ධරක්ඛිත රහතන් වහන්සේ සද්ධාතිස්ස රජුටද රාජ්‍ය පාලනය ධර්මානුකූලව සිදුකිරීමට මඟපෙන්වූහ. විශේෂයෙන්ම, දුටුගැමුණු මහරජතුමා දේශය සහ ශාසනය එක්සේසත් කිරීම වෙනුවෙන් මෙහෙයවූ ඓතිහාසික සටනේදී, මහා සංඝරත්නයෙන් පූර්ණ ආශීර්වාදයක් ලැබුණි. රජුගේ ඉල්ලීම පරිදි ශාසනයේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා පන්සිය නමක් සටන් පෙරමුණටම වැඩම කළ අතර, ඒ අතර රහතන් වහන්සේලාද වැඩසිටියහ. උන්වහන්සේලා කිසිවිටෙකත් ශාසනික චිරස්ථිතිය උදෙසා මෙම යුද්ධය නොකළ යුත්තක් බව පවසමින් එය වැළැක්වීමට කටයුතු කළේ නැත. යුද්ධයෙන් පසු රජතුමා තමා අතින් සිදු වූ ජීවිත විනාශය පිළිබඳව දැඩි ලෙස පසුතැවෙමින් සිටි අවස්ථාවේදී, පියංගු දීපයෙන් වැඩම කළ රහතන් වහන්සේලා රජු වටා රොද බඳිමින් ඔහුව මානසිකව ශක්තිමත් කළහ. උන්වහන්සේලා පෙන්වා දුන්නේ මෙම සටන සිදුකළේ ආත්මාර්ථකාමී චේතනාවකින් නොව බුද්ධ ශාසනය වෙනුවෙන් බැවින්, එම අකුසල් කර්මයන් ශාසනික ප්‍රතිෂ්ඨාපනයට බාධාවක් කර නොගත යුතු බවයි. මින් පැහැදිලි වන්නේ ජාතික සහ සාසනික අස්ථාපිත අවස්ථාවලදී භික්ෂුව යනු සමස්ත දේශයේම පැවැත්ම උදෙසා එකමුතුවෙන් පෙරමුණ ගත යුතු බුද්ධිමය නායකත්වය බවයි. නූතන අධ්‍යයන ක්ෂේත්‍රය තුළ ද මහාචාර්ය වල්පොළ රාහුල හිමියන්ගේ භික්ෂුවගේ උරුමය වැනි ශාස්ත්‍රීය ග්‍රන්ථ මඟින් පෙන්වා දෙන්නේ දේශපාලනික හා සාමාජීය ක්‍රියාකාරීත්වය යනු භික්ෂුව සතු ඓතිහාසික උරුමයක් සහ වගකීමක් බවයි.
බෝසතාණන් වහන්සේලාගේ චරිතාපදානය දෙස බැලීමේදී, උන්වහන්සේලා සාමාජීය අර්බුද හමුවේ අසාධාරණයට සහ සතුරු බලවේගවලට එරෙහිව ක්‍රියා කළ ආකාරය මහෝසධ පණ්ඩිතයන්ගේ ජාතකය මඟින් මැනවින් පැහැදිලි වේ. මහෝසධ පණ්ඩිතයන් වහන්සේ ක්‍රියා කළේ හුදෙක් නිහඬව සිටීමෙන් නොව, මහා ප්‍රඥාවෙන්, උපායශීලී බුද්ධියෙන් සහ වීරත්වයෙන් යුතුව සතුරු උපද්‍රවයන්ගෙන් දේශය සහ ජනතාව ආරක්ෂා කරමිනි. බුදුවීමට පෙරුම් පුරන මහා බෝසතාණන් වහන්සේලා පවා සාසනික අර්බුද හමුවේ මෙලෙස සක්‍රීයව පෙරමුණ ගත් බව සිංහල බෞද්ධ සිව්වනක් පිරිසම සිහි තබාගත යුතුය. ශාසනයේ සහ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ අයිතිවාසිකම් රැකගැනීම උදෙසා සංඝ සංස්ථාවේ උත්තරීතර නායකත්වය සක්‍රීයව මැදිහත් වන බව වත්මන්සිදුවීම් මඟින් මැනවින් සනාථ වේ. අස්ගිරි මහා විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක අතිපූජ්‍ය වරකාගොඩ ශ්‍රී ඥානරතන නාහිමියන් විසින් බන්ධනාගාර ප්‍රධානීන් හමුවේ සෘජුවම ප්‍රකාශ කර සිටියේ, ඥානසාර හිමියන් තවදුරටත් සිරගත කර තැබීමෙන් රටේ ජනතාව කලබල වන සහ පොදු ජන කැළඹීමක් ඇති විය හැකි බරපතළ වාතාවරණයක් උද්ගත විය හැකි බැවින් උන්වහන්සේව වහාම නිදහස් කිරීමට පියවර ගත යුතු බවයි. එලෙසම, මල්වතු මහා විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක අතිපූජ්‍ය තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල නාහිමිපාණන් වහන්සේ ද මෙම හමුවේදී අවධාරණය කර සිටියේ, යම් චෝදනා මත භික්ෂූන් වහන්සේලා රිමාන්ඩ් භාරයට හෝ බන්ධනාගාර ගත කරන්නේ නම්, උන්වහන්සේලාගේ ශාසනික ගරුත්වය ආරක්ෂා වන පරිදි වෙනමම සුවිශේෂී රඳවා තැබීමේ පහසුකම් ස්ථාපිත කිරීමටයී රජය කටයුතු කළ යුතු බවයි. මහා නායක හිමිවරුන්ගේ මෙම සෘජු ප්‍රකාශයන් මඟින් ගම්‍ය වන්නේ ශාසනයේ ආරක්ෂාව උදෙසා මැදිහත් වීම උත්තරීතර සංඝ සංස්ථාවේ ප්‍රධානම වගකීමක් වන බවයි.
නූතන සමාජය තුළ දැකිය හැකි වාමපාර්ශ්වික සහ ලිබරල් දේශපාලන කණ්ඩායම්, භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ සමාජ මැදිහත්වීම සහ උද්ඝෝෂණ සංස්ථා පරිහානියක් ලෙස හුවාදැක්වීමට උත්සාහ කරති. ෆේස්බුක් වැනි සමාජ මාධ්‍ය හරහා බටහිර අනාගමික සංකල්ප ලංකාවට ආදේශ කරමින්, ආගම සහ දේශපාලනය වෙන් කළ යුතු බවත්, භික්ෂුව නීති අංශ හෝ පොලිසි ඉදිරියට පැමිණීම ආගමික පාලනයක් ලෙසත් හුවා දක්වමින් විකෘති මතවාදයන් පතුරුවති. එමෙන්ම, සමාජ මාධ්‍ය තුළ මහණකම සහ පිරිවෙන් අධ්‍යාපනය හෑල්ලු කරමින් නින්දිත ප්‍රකාශ සහ විකෘති කාටූන් නිර්මාණය කිරීමට ක්‍රියා කරති. කෙසේ වෙතත්, මෙම වාමපාර්ශ්වික මතවාදය ලාංකීය ඓතිහාසික සන්දර්භයට සම්පූර්ණයෙන්ම පටහැනිය. බුදුදහම සතු සමාජීය වගකීම සහ ලොකාර්ථ චරියාව යනු කුමක්දැයි වටහා ගැනීමට මෙම භෞතිකවාදී මතධාරීන් අපොහොසත් වී ඇත. භික්ෂුවගේ දේශපාලන ක්‍රියාකාරීත්වයට පහර දීම තුළින් ඔවුන් උත්සාහ කරන්නේ සිංහල බෞද්ධ ජනතාව මෙහෙයවන ප්‍රධානම බුද්ධිමය නායකත්වය වන මහා සංඝරත්නය සමාජයෙන් හුදෙකලා කර, ජාතික සහ සාසනික ආරක්ෂක පවුර බිඳ දැමීමටය.
ලෝක ඉතිහාසය දෙස බැලීමේදී ආගමික සහ ජාතික ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් නායකත්වය නොගැනීමේ ආදීනව මැනවින් පැහැදිලි වේ. අතීතයේ භාරතයේ නාලන්දා විශ්වවිද්‍යාලය ආක්‍රමණිකයන් විසින් විනාශ කර අළු කර දමන අවස්ථාවේදී, එහි සටන් කලාවන් මෙන්ම ලොව සුපිරිසිදුම ධර්මය මැනවින් ප්‍රගුණ කළ දක්ෂ, උගත් භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩසිටියහ. එහෙත්, එම මහා විනාශය හමුවේ නායකත්වය දීමට හෝ සංවිධානාත්මකව පෙරමුණ ගැනීමට සිදු වූ නායකත්වයක් නොතිබීම හේතුවෙන්, උන්වහන්සේලාට තම ස්ථාවරයන් අත්හැර නිකරුණේ අමානුෂික ලෙස ඝාතනය වීමට සිදුකෙරුණි. වර්තමානයේ ද ගෝලීය වශයෙන් ක්‍රියාත්මක වන වාමපාර්ශ්වික ව්‍යාපාර, විදේශීය කුමන්ත්‍රණ සහ මිථ්‍යාදෘෂ්ටික බලවේග විසින් බුදුදහමට එරෙහිව මෙවැනිම සූක්ෂ්ම මතවාදී ආක්‍රමණ මෙහෙයවමින් පවතී.
වත්මන් දේශපාලන සහ සමාජයීය ප්‍රවණතා දෙස බැලීමේදී, භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ මෙම ඓතිහාසික සාමාජීය මැදිහත්වීමට එරෙහිව බරපතළ මතවාදී සහ භෞතික ප්‍රහාර එල්ල වෙමින් පවතින බව පෙනී යයි. එහි ආසන්නතම සහ ඛේදනීයම සිදුවීම වාර්තා වූයේ අද කොළඹ විහාරමහාදේවි උද්‍යානයේදීය. බලංගොඩ කස්සප හිමියන්ට පොලිසිය විසින් පහර දුන් බවට එල්ල වන බරපතළ චෝදනා හමුවේ උන්වහන්සේ තුවාල ලබා සුවසැරිය ගිලන් රථයකින් කොළඹ ජාතික රෝහලට ඇතුළත් කර තිබේ. මෙවැනි සාසනික ඛේදවාචකයන් කඨින සමයේදී පවා සිවුරට අත තබන පාපකර්මයන් අකුරටම සිදුවන විට, අනෙකුත් ඇතැම් භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ නායකයන් උඩ බලාගෙන නිහඬ ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කිරීම සමස්ත සංඝ සංස්ථාවේම අනාගත ආරක්ෂාව අවදානමකට ලක් කරන්නකි. තමන්ගේ පෞද්ගලික ලාභ ප්‍රයෝජන සහ දේශපාලන වාසි තකා බුදුබණ තමන්ට අවශ්‍ය පරිදි පමණක් අර්ථකථනය කරමින්, භික්ෂූන් වහන්සේලාට එල්ල වන ප්‍රහාර හෑල්ලු කරන පුද්ගලයන්ගේ ක්‍රියාවන් අනාගතයේදී බරපතළ පාපකර්මයන් ලෙස ප්‍රතිවිපාක දෙනු ඇති බව නිසැකය. සහෝදර භික්ෂූන් වහන්සේ නමකගේ අයිතිවාසිකම් හෝ පොදු සාසනික අභියෝග වෙනුවෙන් සංවිධානය වීම, සංඝ සංස්ථාවේ අභ්‍යන්තර සාමූහිකත්වය සහ බාහිර ප්‍රහාරවලින් ශාසනය ආරක්ෂා කරගැනීම උදෙසා අත්‍යවශ්‍ය සාධකයකි.
එබැවින්, භික්ෂූන් වහන්සේලා ප්‍රසිද්ධියේ මත ප්‍රකාශ කිරීම හෝ සාමූහිකව නැඟී සිටීම සංස්ථා පරිහානියක ලක්ෂණයක් නොව, බාහිර බලපෑම් හමුවේ සමාජයේ පිරිහීම වැළැක්වීම උදෙසා සහ සමාජ අසාධාරණයට එරෙහිව ජනතාව මෙහෙයවීම වෙනුවෙන් ඉටුකරනු ලබන බුද්ධිමය හා සාමාජීය මැදිහත්වීමකි. එය නවක සාමණේර හිමිවරුන්ට කියා දෙන්නේ සමාජ වගකීම්වලින් පලායාම නොව, ජාතික සහ සාසනික අභියෝග මෙන්ම බාහිර ප්‍රහාර හමුවේ නොබියව පෙරමුණ ගැනීමේ ශාසනික වගකීමයි.
– දේශඅභිමානී සූර්ය වංශ රත්න විභූෂණ පාලිත ආරියරන්න
කැඳවුම්කරු සහ සභාපති – ජාතික බෞද්ධ බලවේගය
නිර්මාතෘ – සිංහල බෞද්ධ ප්‍රතිපත්ති කේන්ද්‍රය